Get Adobe Flash player

Odwiedza nas 54 gości oraz 0 użytkowników.

Spotkania z historią Żydów w naszym regionie

W ramach realizacji innowacji pedagogicznej „Historia Żydów na ziemiach polskich” uczniowie klas siódmych wzięli udział w wycieczce do Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego „Świętokrzyski Sztetl” znajdującego się w Chmielniku.

Ośrodek został utworzony w odbudowanej, zabytkowej Synagodze. Jest to nowoczesny, multimedialny ośrodek edukacyjno–muzealny, który opiera się na dwóch bryłach, z których jedna symbolizuje światło, czyli wspólne życie Polaków i Żydów przed wojną, a druga cień, czyli Holocaust.

Pierwsze z pomieszczeń Synagogi wprowadza zwiedzających w historię świętokrzyskiego sztetla. W przedsionku, na jednej ze ścian, pojawiają się multimedialne mapy ilustrujące wyjątkową dynamikę i znaczącą rolę społeczności żydowskiej na terenie dzisiejszego województwa świętokrzyskiego.

Znakiem rozpoznawczym i zarazem emblematem graficznym Muzeum jest metalowy sześcian, symbolizujący dom otwarty na cztery strony świata. Jego niezwykły charakter jest podkreślany przez oświetlenie, którego jednym ze jego źródeł jest szklana, efemeryczna tafla, stanowiąca jednocześnie podłogę sceny. W miejscu centralnym dawnej sali modlitw, wewnątrz sześcianu, usytuowana została rekonstrukcja XVIII-wiecznej bimy wykonana ze szkła. To właśnie z tego miejsca niegdyś odczytywano Torę – Święty Zwój – w centralnym punkcie nabożeństwa. W Sali znajdują się cztery ekrany ponad wejściami, które zgaszone wtapiają się w ścianę domu światła, włączone zaś stają się transferem wiedzy o architekturze drewnianej i murowanej przedwojennych synagog z pobliskich Sztetli: Działoszyc, Pińczowa, czy Chęcin.

hist_zydow2018_1.jpg - 56.75 KB

Prosty i geometryczny kształt sześcianu otwiera się na wschód przez wyjście na po części zrekonstruowany aron ha-kodesz – najważniejsze miejsce w synagodze. Na zewnętrznej ścianie kubika można podziwiać obiekty z zakresu życia codziennego i przedmioty o charakterze religijnym: tałes, jad, chanukijah, misy ozdobne na pesach. Możliwe jest to dzięki zastosowaniu najnowocześniejszych technik i form działania, które budują przekaz za pomocą m.in.: szyb holograficznych, paneli dotykowych, fotokomórek, wygaszanych ekranów, głośników ukrytych w ścianie kubika.

hist_zydow2018_2.jpg - 72.11 KB

Koncepcja merytoryczna Muzeum skupia się również na udziale Chmielniczan w przywróceniu pamięci o przedwojennym mieście, poprzez zachowane listy, wspomnienia, fotografie. Przechodząc synagogalną uliczką Sztetla, w rytm kroków na szybach holograficznych pojawiają się stopniowo, dzięki zainstalowanym fotokomórkom, zdjęcia wyjęte z codziennego życia mieszkańców Sztetla: fotografie dożynkowe, związek syjonistów Agudat Izrael, młodzieży bawiącej się na rynku, sklepikarzy, uczniów jesziwy, czy rodzinne fotografie Polaków i Żydów.

hist_zydow2018_3.jpg - 59.44 KB

Podczas zwiedzania uczniowie mogli także podziwiać unikatowe, pierwsze w Polsce dioramy o tematyce żydowskiej – rodzaj ruchomej makiety na wzór obrotowej szopki, prezentującej święta i obyczaje żydowskie. Diorama – statyczna – przedstawia chmielnicki rynek w 1917 roku.

hist_zydow2018_4.jpg - 97.00 KB

Na północ od budynku bożnicy znajduje się monument lekko wtopiony w powierzchnię ziemi, przypominający tragedię zagłady chmielnickich Żydów. Do wnętrza można wejść jedynie przez wąskie szczeliny umieszczone po bokach metalowego sześcianu, które swym dwubiegunowym rozmieszczeniem oświetlą jego krańcowe części wejścia i wyjścia, bez możliwości usłyszenia gwaru przedwojennego miasteczka, szumu modlitwy, blasku pożółkłej fotografii.

W drodze powrotnej odwiedziliśmy również cmentarz żydowski oraz Synagogę w Busku-Zdroju. Siódmoklasiści zapoznali się z losami Żydów zamieszkujących Busko-Zdrój.

Synagoga w Busku-Zdroju (obecnie przy ul. Partyzantów 6) została wzniesiona jako obiekt drewniany. W 1929 r. wybudowano na jej miejscu nową murowaną bożnicę. W czasie II wojny światowej została zdewastowana przez Niemców, którzy następnie urządzili w niej magazyn zboża. Obecnie budynek byłej synagogi jest własnością prywatną i mieszczą się w nim sklepy. Jest zaniedbany z zewnątrz, w środku został wyremontowany bez zachowania dawnego stylu. Synagoga została wpisana do rejestru zabytków pod numerem 861A.

hist_zydow2018_5.jpg - 104.61 KB

Cmentarz żydowski w Busku-Zdroju

Przed II wojną światową w Busku-Zdroju Żydzi stanowili pokaźną część mieszkańców miasta, które zasiedlali od 1862 r. W 1940 r. Niemcy utworzyli w Busku Getto. Na początku października 1942 r. usunięto z miasta wszystkich Żydów. Ci, którzy zdołali się ukryć zostali odnalezieni i – wraz z Polakami – rozstrzelani na pobliskim cmentarzu. Ten został zlikwidowany, a macewy Niemcy kazali używać jako płyty chodnikowe. Cmentarz Żydowski w Busku-Zdroju został założony w 1870 r.

Wiadomo, że przed drugą wojną światową na cmentarzu znajdował się dom pogrzebowy wraz z mieszkaniem dozorcy. W latach Holocaustu nekropolia została zniszczona przez nazistów, a na jej terenie rozstrzeliwano Żydów i Polaków.

W wyniku zniszczeń z lat wojny oraz okresu po wyzwoleniu, do dziś przetrwały jedynie pojedyncze nagrobki, złożone w jednym miejscu. Teren nekropolii porastają gęste zarośla. Konieczne jest wykonanie prac porządkowych oraz zabezpieczenie nielicznych już płyt nagrobnych, na przykład poprzez budowę lapidarium w formie muru z przytwierdzonymi doń macewami.

hist_zydow2018_6.jpg - 86.64 KB

Ewelina Ciślak,
Justyna Nieć,
Katarzyna Rusak-Szumilas

Przejdź do góry
DMC Firewall is a Joomla Security extension!